De consultant als gids door veranderende tijden

WERK

Je bent consultant. Is dat geen vies woord?

Ja, spijtig genoeg. Consultancy lijkt soms op een vleeshandel waarbij de grote bedrijven de consultants als een blik sardienen opentrekken. Je kan die mensen dat ook niet persoonlijk verwijten, zij worden ingeschakeld in een systeem waarbij ze betaald worden om uren in te boeken en niet om verantwoordelijkheid te nemen. Als freelancer begin je dan al met -1 en moet je uitleggen dat je anders werkt. Ik zie een consultant eerder als een regisseur, die ervoor moet zorgen dat de acteurs van zijn opdrachtgever kunnen schitteren op het podium.

Zelf heb je het concept van consultancy 2.0 uitgedacht. Hoe werkt dat dan?

Om te beginnen zijn consultants dikwijls overbodig. Een klant die mij in consultancy 2.0 wil inhuren, moet eerst bewijzen dat hij mij nodig heeft. Het is mijn rol als consultant om aan te tonen dat het even goed zonder mij kan. Pas als we samen tot de conclusie komen dat de organisatie een probleem heeft wat opgelost moet worden, dan beginnen we eraan. Vandaag worden er nog te veel opdrachten voor consultants uitgeschreven omdat de klant een schaamlapje nodig heeft of zelf geen verantwoordelijkheid wil nemen.

Wat houdt u tegen? Begin eraan.

Ik heb al geprobeerd om dit te doen. Voor een nieuwe klant stelde ik voor om 1 dag per week gratis te werken tot zijn probleem in kaart gebracht was. Dit had twee voordelen: Ten eerste kon ik zo makkelijker onafhankelijk advies geven en mijn klant ontslaan wanneer hij mijn advies niet zou volgen. Ten tweede wilde ik kijken voor mezelf of mijn motivatie hoger was wanneer ik nog niet betaald werd. Spijtig genoeg is het voorstel door de hogere directie afgewezen, men vertrouwde het niet. Too good to be true. Maar het zou wel leuk zijn moesten meerdere mensen zich hierbij aansluiten en we een groter consultancybedrijf volgens dit principe konden beginnen. Ik wil het vuile woord "consultant" weer proper te maken.

Grote bedrijven, moeten die wel leren veranderen? Je kan ze ook langzaam laten doodgaan en zo plaats maken voor nieuwe bedrijven om groot te worden.

Change management gaat niet altijd over grote veranderingen in een bedrijf. Het gaat meestal niet over "we moeten iets anders gaan doen". Het gaat over een transitie inzetten van een gekend punt A naar een gekend punt B. In essentie gaat het over een project management proces, maar dan wel één waarbij het menselijke aspect een belangrijke rol speelt.

Veel bedrijven vallen ook in de "innovatievalkuil", zoals ik dat dan noem: Ze zien innovatie enkel als het invoeren van incrementele veranderingen die de efficiëntie van wat ze doen vergroten. Maar deze zogenaamde type 2 innovatie zal het bedrijf limiteren tot wat ze vandaag al doen, daarmee gaan ze zichzelf niet heruitvinden. Efficiëntie nastreven is goed, maar de waarde hiervan daalt na een zekere tijd. Dan komt er een nieuw model en moet je het oude laten varen.

Maar het kan inderdaad zijn dat een bedrijf op een punt komt dat het ecologischer is van het op te doeken en nieuwe bedrijven een kans te geven. Ik ben er geen voorstander van om een bedrijf in leven te houden enkel en alleen omwille van de tewerkstelling van zijn medewerkers.

Hoe komt het dat mensen en bedrijven zo vastgeroest zijn?

Mensen begrijpen vaak niet dat elk proces een levenscyclus heeft. De iPad is hier een mooi voorbeeld van. Wat "De Standaard" en vele anderen doen is hun oude proces, kranten maken, efficiënter proberen uit te voeren door het product via de iPad te gaan distribueren. Het zal lijken alsof dit werkt, maar slechts totdat de iPad voldoende kritische massa bereikt heeft. Dan zal je zien dat er publicaties komen die volgens een totaal ander proces tot stand komen. In een digitale omgeving heeft het bijvoorbeeld geen zin meer om het nieuws te organiseren in een dagelijkse publicatie. Op dit crossover punt moeten uitgeverijen stoppen met kranten maken, anders zijn ze gedoemd. We maken onszelf vaak wijs dat het zo een vaart niet zal lopen, maar de tijd gaat niet achteruit. De Sabena scenario's voor de schrijvende pers zijn even voorspelbaar als onvermijdelijk.

We hebben het nu over consultancy gehad, maar op je blog en je videokanaal toon je ook enorm veel inhoudelijke bagage. Waar en hoe leer jij?

Ik lees veel boeken. Het vreemde is dat ik soms als het ware een beetje in mijn boeken ga leven. Wat ik lees, wordt dan ook echt mijn leefwereld. Ik maak nota's in mijn schriftje, ik ontwikkel ideeën en tekeningen en bouw daar dan echt mijn eigen universum rond. Op die manier kan ik heel diep in de materie doordringen.

Wat ik ook iedereen zou aanraden zijn audioboeken. Ik luister altijd naar audioboeken in de auto en ik merk dat er dan evenveel ideeën blijven hangen. De belangrijke boeken zoals "What would google do?" van Jeff Jarvis worden overigens door de auteur zelf ingelezen.

ECONOMIE

Toen we over het strand naar hier wandelden zei je "Gamers gaan onze economie redden". Dat moet je toch eens uitleggen.

In games zitten veel verborgen niveaus van diepgang. Je kan die niet ontdekken door te proberen de regels te leren en te volgen, maar net door de regels te negeren. Dit is een vaardigheid die absoluut noodzakelijk is voor de innovatie die nodig is om onze economie te redden. Voor de kinderen van vandaag is goed kunnen gamen even belangrijk als je maaltafels kennen. Ook sociaal is het interessant om te zien hoe kinderen via de tekeningen op hun Nintendo met PictoChat leren communiceren.

Ook ik moet nu al moeite doen om de mechanismes achter Twitter juist te leren hanteren. Het is een eenvoudige tool, maar de metrieken die je er achter kan zetten zijn enorm krachtig. Zo heb ik al 3 brainstorms via Twitter georganiseerd en via retweets en Klout score en dergelijke kan je perfect nagaan waar je invloed uitoefent.

Je moet dit zien als nieuwe lagen van geletterdheid. Socrates vroeg zich ook af of het gesproken woord niet aan waarde ging inboeten toen Plato zijn redevoeringen begon op te schrijven. Op dezelfde manier dacht Nietzsche dat hij geen goede teksten meer zou kunnen schrijven door de schrijfmachine. Zo komen er steeds lagen van geletterdheid bij. Je op Twitter in 140 karakters kunnen uitdrukken en weten hoe je daarmee moet omgaan is ook zo een laag van geletterdheid.

Hoe ga je als project manager om met deze nieuwe generatie? Doen ze nog wel wat hun gevraagd wordt?

Ik werk graag met mensen die, laat ons zeggen, een alternatief opleidingspad doorlopen hebben. Meestal zijn het niet de uitblinkers op school, soms zijn ze ook een beetje raar met vreemde sociale vaardigheden. Ik vergelijk ze wel eens met de Oompa-Loompas uit "Charlie en de Chocolade Fabriek". Die rare mannetjes waarvan niemand precies weet wat ze doen, maar ze zorgen er wel voor dat de fabriek blijft draaien.

Vooral bij jonge mensen zie je dat ze vaak openbloeien in een project wanneer je ze verantwoordelijkheid geeft. Als ze zelf mogen bepalen welke taken ingevuld moeten worden dan gaan ze die ook beter uitvoeren. Mijn job als project manager is dan om te zorgen dat deze mensen alles hebben wat nodig is zodat zij hun werk kunnen doen.

Zelf ben je wel freelancer, maar dat is toch nog iets anders dan echt ondernemen.

Dat klopt, ik heb daar ook veel respect voor, voor ondernemers. En dan vooral voor de bakker en de slager en zo: die mensen moeten zich al in de schulden steken voor ze nog maar kunnen beginnen werken. Een ondernemersverhaal wat ik van dichtbij heb kunnen volgen is de opstart van Enoteca Stappato, een eigenzinnige wijnhandel die door 2 studenten uit de grond is gestampt. Als je ziet met welke passie die jonge kerels vanuit het niets een zaak opzetten met respect voor hun idealen, dat is gewoon fantastisch. Ooit wil ik wel zelf nog mijn eigen onderneming opstarten.